Elk najaar hetzelfde ritueel: bladblazer uit de schuur, snoeischaar erbij, en in een weekend ligt de tuin strak en kaal voor de winter. Het voelt verzorgd, maar het is voor je tuin eigenlijk de slechtste keuze van het jaar. Egels zoeken nu een winterverblijf, insecten kruipen weg in holle stengels, en al dat materiaal dat jij wegharkt is precies waar ze op rekenen.
Steeds meer tuinliefhebbers draaien het om: niet opruimen, maar juist laten liggen. En dat is geen slordigheid, het is een bewuste keuze die je tuin in het voorjaar beloont met meer leven.
Egels zoeken nu een plek om te overwinteren
Vanaf half oktober gaan egels op zoek naar een droge, beschutte plek om hun winterslaap door te brengen. Dat kan onder een dichte heg zijn, in een stapel bladeren, of in een hoop takken in de hoek van je tuin. Een strak opgeruimde tuin biedt die schuilplekken simpelweg niet. Volgens de Zoogdiervereniging is verstoring tijdens de winterslaap een serieus risico: wordt een egel wakker gemaakt, dan verbruikt hij kostbare energiereserves om een nieuwe plek te zoeken, en dat overleeft niet elk dier.
Je hoeft er weinig voor te doen. Een hoek met bladeren van een halve meter dik, een rommelige takkenhoop tegen de schutting, of gewoon een stuk border dat je dit jaar niet aanpakt. Heb je tegels vervangen door groen, dan heb je waarschijnlijk al de ruimte waar een egel zich thuis voelt.
Insecten hebben die verwelkte stengels juist nodig
Dat je border er na de eerste nachtvorst verlept bij ligt, is geen reden om alles tot op de grond af te knippen. Holle en verdroogde stengels van bijvoorbeeld kattenstaart, zonnehoed of pijpbloem dienen als overwinteringsplek voor lieveheersbeestjes, wilde bijen en andere insecten. Knip je in oktober alles weg, dan verdwijnt tegelijk de plek waar die insecten de winter moeten doorkomen.
Hetzelfde geldt voor een laag afgevallen bladeren onder struiken en bomen. Daaronder schuilen pissebedden, duizendpoten en soms spinnen, die op hun beurt weer voedsel zijn voor vogels die in de winter blijven. Laat je bladeren liggen op het gazon, dan verstikt dat het gras wel, dus veeg ze liever bijeen onder een heg of struik in plaats van ze helemaal af te voeren.
Had je dit najaar al gekozen voor droogtebestendige vaste planten, dan is de kans groot dat die juist de stevige, holle stengels hebben waar insecten dol op zijn. Denk aan vaste planten zoals judasoor, duizendblad of grote kattenstaart. Hun stengels blijven de hele winter rechtop staan, met rijp erop zien ze er in januari zelfs sierlijker uit dan in de zomer.
Ook gevallen fruit, zoals appels of peren die je niet meer opeet, kun je beter laten liggen onder de boom in plaats van direct op te ruimen. Vogels als de merel en de koolmees profiteren daar in de kou nog weken van, en het rottende fruit trekt weer insecten aan die op hun beurt voedsel zijn voor andere dieren.
Wat je wél kunt doen zonder dat het rommelig aanvoelt
Een tuin vol leven hoeft er niet verwaarloosd uit te zien. Het verschil zit in waar je de rommel laat liggen. Houd het voorste gedeelte van je tuin, bij de voordeur of het terras, wat netter, en geef de achterste hoek of de rand langs de schutting de vrijheid om wild te blijven. Die combinatie, strak waar je het ziet en wild waar je het niet ziet, is precies de look die nu populair is. Past ook mooi bij de verweerde look die dit najaar overal opduikt: een tuin die niet perfect gestyled aanvoelt, maar wel doordacht is.
Een paar concrete dingen die wel mogen:
- Paden en terras vrij houden van natte bladeren, want die worden glad
- Dode takken van zieke planten verwijderen, gezonde uitgebloeide stengels laten staan
- Een bladerhoop of takkenstapel compact houden in één hoek, niet verspreid over de hele tuin
- Vijver of regenton bladervrij houden om verstopping te voorkomen
De beste plekken om rommel te laten liggen
Niet elke hoek van de tuin is even geschikt. Onder een haag of dichte struik is ideaal, want daar blijft het droog en beschut, precies wat een egel zoekt. Langs een schutting aan de noordzijde blijft het vaak langer vochtig genoeg voor insecten en kleine amfibieën. En een border met vaste planten die je gewoon laat staan, biedt structuur in de winter en voedsel voor vogels die op zoek zijn naar zaden.
Vermijd wel de buurt van je woning. Een takkenhoop direct tegen de gevel trekt ongewenst bezoek aan, zoals muizen die vervolgens een weg naar binnen zoeken. Houd dus een meter of twee afstand tussen de wilde hoek en je buitenmuur.
Je tuin wordt er in het voorjaar niet minder mooi van
Het mooie is dat je in maart alsnog een opgeruimde tuin kunt hebben. Zodra de nachttemperaturen structureel boven de vijf graden komen en de meeste dieren wakker zijn, kun je de stengels knippen en de bladerhopen opruimen. Je verliest dus niets aan stijl, je verschuift alleen het moment van opruimen naar een tijdstip waarop de natuur er geen schade van ondervindt. Een tuin die de egels en insecten door de winter helpt, is uiteindelijk ook een tuin die in het voorjaar voller en levendiger terugkomt dan eentje die in oktober al kaalgeschoren was.